Đánh giá bài viết

Xã hội phong kiến nước ta trước đây có rất nhiều tục lệ, phong tục trong cuộc sống, khiến cuộc sống của nhân dân vô cùng cực khổ vì những tục lệ không đáng có đó. Nhưng hiện thực đó, được các nhà văn, nhà thơ thêu dệt lại bằng những lăng kính riêng. Đặc biệt dòng văn học hiện thực phê phán năm 1930-1945 đã phản ánh khá rõ bóng ma vô hình ở nông thôn ấy. Khi nói đến đâu, người ta nhớ ngay đến tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố. Đặc biệt, qua đoạn trích Nghệ thuật băm thịt gà, nhà văn đã lột tả được những hiện thực một cách sâu sắc với nhiều ý nghĩa phê phán.

Loading...

Đoạn trích Nghệ thuật băm thịt gà được trích trong tác phẩm “Việc làng”. Việc Làng là thiên phóng sự dài 17 chương. Đoạn trích Nghệ thuật băm thịt gà thuộc chương IV của phóng sự, tả một cảnh chia thịt gà hiếm thấy. Qua việc chia thịt gà ấy, tác giả châm biếm bọn cường hào chức dịch tham lam, bần tiện trong làng. Chúng trông có vẻ ngồi cao sang nhưng thực chất là một lũ tham ăn, chia nhau 5 phần cái sỏ gà. Với cách kể nhẹ nhàng nhưng đầy châm biếm của Ngô Tất Tố đã hiện lên 1 câu chuyện rất sâu sắc với những thủ tục quái gở, mợ rợ.

Ngay từ nhan đề của đoạn trích, nhà văn đã dùng ngòi bút của mình để tả lại công việc băm thịt gà của anh Mõ một cách tỉ mỉ. Anh có một nhiệm vụ chia một con gà “cũng không nhỏ lắm, ước chừng một người ăn cố mới hết” và một mâm xôi thành tám mươi suất  cho cùng ngần nấy người trong làng. Đây là một tục lên trong xã hội ngày xưa mà người ta thường hay gọi là tục “chứa hàng xóm”. Theo quy định của làng, gia đình của nhà chứa hàng xóm trong nhà mình và làm cỗ đãi mọi người. Nhưng chắc hẳn, chúng ta cũng biết hoàn cảnh nước ta trong giai đoạn này rất túng thiếu, nhất là tầng lớp nhân dân, nhiều nhà ngay cả miếng cơm cũng không có mà ăn, manh áo mặc cũng rách. Thì thử hỏi lấy của đây ra để mà đãi làng, hay chính là “chứa làng xóm”. Cũng chính vì cái tục lệ này mà sau đó nhiều nhà tan cửa nát nhà, vì nợ nần, thậm chí phải tự tử vì không có tiền trả nợ. Chính vì thế, mới có cảnh băm thịt gà “nghệ thuật” như anh Mõ.

Chao ôi! Một miếng ăn nhỏ xíu, nát vụn nhưng là miếng ăn “giữ làng” nên ai cũng phải cố giành lấy phần,  vì thế không ai muốn bỏ. Sự tủn mủn, thối rữa con người làm cho họ trở nên ti tiện đấy vì những miếng ăn.

Chính vì những điều này mà việc băm thịt gà của anh Mõ có cả “một hệ thống lý luận” “băm thịt gà cần  dao phải sắc, thớt phải phẳng. Nếu mà dùng dao cùn thớt trũng thì bong hết cả da”. Có vậy anh ta mới “nhà nghề” trong việc thử dao thớt có bén hay không. Theo dõi việc băm thịt gà của anh Mới tác giả vô cùng ngạc nhiên và ra vẻ thán phục “Tôi chịu lắm. Và muốn dâng cho ông mới chức nghệ sĩ”. Sản phẩm “nghệ thuật băm thịt gà’ của anh Mới được người kể nhận xét lại “trông những miếng thịt gà của hắn bốc ra góc mâm mới đẹp làm sao. Không dập, không nát, không bong da, nó giống như tập cánh con bươm bướm. Nếu để trước môi mà thổi, có thể bay được mười thước”.  Nghe những lời nhận xét này, tưởng như là lời khen, sự ca ngợi, thán phục anh Mới vì tài nghệ băm thịt gà, nhưng sâu xa hơn, người đọc lại ngầm hiểu sự phân chia phần ăn khủng khiếp đến như thế nào? Chẳng thế mà “sở gà pha năm, phao câu pha bốn” và kết quả chặt ra thật tuyệt với năm phần của 1 cái đầu gà “miếng này cũng dính một tý mỏ” bốn miếng phao câu “miếng nào cũng có một đầu bầu, một đầu nhọn”. Điều đặc biệt hơn, khi nghe qua ước tính sơ sơ của một “cụ” nào đó, anh đã tính toán, phân chia và băm chặt chính xác “92” miếng không hơn, không kém. Có lẽ đến quỷ thần cũng không hơn.

Đúng như Ngô Tất Tố đã ca ngợi, Mõ đúng và xứng đáng với chức danh nghệ sĩ. Nghệ thuật  chỉ là sự tinh tế, tài hoa, khéo léo. Và anh Mõ đủ các yếu tố này nên rất xứng đáng cho chức danh ấy.  Thế nên việc băm thịt gà cũng có thể được nâng tầm thành “nghệ thật”. Tuy nhiên, trước sự khâm phục này, tác giả ngầm lên án, phê phán xã hộ phong kiến lúc bấy giờ. Những hủ tục vô cùng lạc hậu ở làng xã. Mục đích của việc “chứa làng xã’không hẳn là xấu, nó có thể củng cố tình làng nghĩa xóm, nhưng đặt trong hoàn cảnh khó khăn của toàn xã hội, miếng ăn phải tranh nhau, đã biến lệ làng đấy thành một hủ tục. Đây là một nỗi buồn thời thế, đúng như Nam Cao đã từng nhận xét “miếng ăn là miếng nhục”. “Cái miếng ăn giữa làng” ấy chỉ là một tý xôi vẹo, một “miếng” thịt gà bé tẹo đến nỗi gió có thể thổi bay được nhưng mọi người cũng phải đổ xô đi ăn. Đặc biệt, không chỉ bà con hàng xóm mà có cả những “vị quan”.  Từ việc anh Mõ băm thịt gà có thể thấy được mục đích chia 92 miếng thịt bằng nhau tức là từ nhỏ đến lớn, từ dân thường đến quan làng không ai chịu nhường ai.

Việc băm thịt gà điêu luyện như anh Mõ chứng tỏ rằng việc làng như thế diễn ra trong cuộc sống nhiều vô cùng.  Nhiều đến mức phát ngán, đến hắn cũng phải “dại một tiếng thở dài”. Mặc dù nó một hủ tục, nhưng vẫn bị duy trì trong xã hội ấy, làm cho con người còn phải chịu khổ vì bao nhiêu các hủ tục như vậy nữa?

Bằng lối viết phóng sự, không chửi bới, không ồn ào, nhưng tác giả đã phê phán được một phần những hủ tục lạc hậu của xã hội lúc bấy giờ. Ngô Tất Tố không chỉ tố cáo chế độ thực dân phong kiến mà còn thể hiện lòng thương yêu, niềm thương cảm với người dân. Điều đó đã đưa ông có vị trí cao trong văn học trước Cách mạng tháng Tám.

Loading...